Er zijn plekken op de wereld waar een glimlach al genoeg is om contact te maken. Kaapverdië is zo’n plek. Maar als je een stap verder wilt gaan, als je echt wilt voelen wat Morabeza betekent, dan begin je met Kriolu.
Kriolu, ook wel Criolo, Kaapverdiaans Creools of Krioulo geschreven, is de moedertaal van vrijwel alle Kaapverdianen. Het is de taal van de straat, van de markt, van de grogue en van het hart. Het Portugees is de officiële taal, maar Kriolu is de ziel van het land.
Wat is Kriolu precies?
Kriolu is een Creoolse taal die ontstond uit contact tussen Portugese kolonisten en Westafrikaanse slaven, ergens in de vijftiende en zestiende eeuw op de eilanden. De basis is Portugees, maar de grammatica, klanken en een groot deel van de woordenschat zijn sterk beïnvloed door talen uit Afrika bezuiden de Sahara, van het Mandé tot het Wolof.
Het resultaat is een taal die klinkt als een melodie. Vloeiend, snel, expressief. Wie voor het eerst Kriolu hoort, denkt misschien aan Portugees met een onbekende mix, maar wie goed luistert, herkent er al snel de eigen schoonheid van.
Er bestaan verschillende varianten. Santiago heeft zijn eigen versie, Badiu geheten, die wat ruwer en Afrikaner klinkt dan bijvoorbeeld het Mindelense van São Vicente. Als je Santiago bezoekt, zul je het Badiu overal om je heen horen.
Waarom Kriolu leren als bezoeker?
Je hoeft geen vloeiend spreker te worden. Een handvol zinnen en woorden is genoeg om deuren te openen die anders gesloten blijven.
Kaapverdianen zijn over het algemeen hartelijk en gastvrij, maar als je in het Kriolu groet, verandert er iets. Gezichten klaren op. Mensen lachen en zijn verrast. Ze voelen dat je respect hebt voor hun cultuur en hun land. En dat is onbetaalbaar als reiziger.
De toeristenindustrie op Santiago is nog relatief kleinschalig. Veel locals spreken beperkt Engels of Nederlands. Een paar woorden Kriolu kunnen dus ook gewoon handig zijn.
De belangrijkste woorden en zinnen
Begroetingen:
- Morabeza: niet letterlijk vertaalbaar. Het staat voor de warme gastvrijheid, vriendelijkheid en ontspannen sfeer waar Kaapverdië om bekendstaat. Als je één woord onthoudt, laat het dit zijn.
- Bom dia: goedemorgen
- Boa tarde: goedemiddag
- Boa noite: goedenavond
- Oi of Ola: hoi
Nuttig in gesprekken:
- Obrigadu (voor mannen) / Obrigada (voor vrouwen): dankjewel
- Por favor: alsjeblieft
- Deskulpa: sorry of excuseer
- Modi ki bu sta?: hoe gaat het?
- Sta dretu, obrigadu: goed, dank je
Eten en drinken:
- Kel grogue li é bon: die grogue is lekker
- Un café, por favor: een koffie, alsjeblieft
- Kantu ki kustan?: hoeveel kost het?
Als je verdwaald bent:
- Undi ki e?: waar is het?
- N ka intendi: ik begrijp het niet
- Papia devagar, por favor: spreek langzamer, alsjeblieft
Hoe klinkt Kriolu?
Kriolu van Santiago heeft een warm, donker klankkleur. De ‘r’ wordt soms gerold, soms zacht uitgesproken. Klinkers worden langer aangehouden dan in het Nederlands. De taal heeft een ritme dat je aan muziek doet denken, en dat is misschien ook niet toevallig, want Kaapverdië is het land van de morna.
Als je wilt oefenen voor je vertrek, zijn er online woordenboeken en eenvoudige leertools beschikbaar. Maar de beste manier om Kriolu te leren? Gewoon beginnen zodra je voet op Santiago zet.
Kriolu als erfgoed
Er is ook een serieuze kant aan dit verhaal. Kriolu is meer dan een communicatiemiddel. Het is een bewijs van overlevingskracht en culturele identiteit. Generaties lang was het een onofficiële taal, ondergeschikt aan het Portugees dat kolonisten meebrachten. Maar Kaapverdianen hielden hun taal levend: in muziek, in verhalen, aan tafel.
Vandaag de dag groeit de trots op het Kriolu. Er zijn inspanningen om het te standaardiseren en officieel te erkennen. De taal bloeit op in poëzie, literatuur en populaire muziek.
Als bezoeker die een paar woorden Kriolu spreekt, draag je op een kleine maar oprechte manier bij aan die erkenning.
Tot slot
Je hoeft geen taalwonder te zijn. Je hoeft geen cursus te volgen. Maar als je naar Santiago gaat en je groet de marktvrouw met bom dia, als je na je grogue zegt obrigadu met een glimlach, als je bij het afscheid txau zegt, dan ben je al meer dan een toerist.
Dan ben je iemand die geprobeerd heeft Kaapverdië echt te begrijpen.
En dat zullen de mensen hier niet snel vergeten.
Eén reactie